Norwegian flag
Utredningen som riktar sig till hälso- och sjukvårdspersonal, har utformats utefter tillgänglig litteratur och resurser vid tidpunkten för utredning. Innehållet i utredningen uppdateras inte. Hälso- och sjukvårdspersonal är ansvarig för hur de använder informationen vid rådgivning eller behandling av patienter.


Topikale steroider til bruk på munnslimhinne



Fråga: Ein sjukehuslege har ein pasient med tilbakevendande erytema multiforme i munn og nase. Legen ønsker no råd rundt bruk av topikale steroider på munnslimhinner

Sammanfattning: Ved behov for steroid på munnslimhinne kan ein bruke både krem, salve og liniment/oppløysing som er meint til bruk på hud, samt spray meint for nasal administrering. Det er òg mogleg å forskrive topikale steroid, som er tilverka til bruk på munnslimhinne, på registreringsfritak.

Svar: Erytema mulitforme
Erytema multiforme (EM) er ein inflammatorisk hudsjukdom, med karakteristiske, målskive-liknande lesjonar i hud. Tilstanden kan òg affisere slimhinner og lage overflatiske, smertefulle erosjonar og blemmer. Tilstanden er særleg assosiert med herpesinfeksjon, og vil då kunne vere tilbakevendande, typisk samtidig med herpesutbrudd. Tilstanden kan òg forekomme som legemiddelreaksjon, ved andre inflammatoriske tilstandar, ved kreftsjukdom og som immunologisk reaksjon på andre infeksjonar, til dømes Mycoplasma pneumoniae. Ein sjeldan gong finn ein ikkje noko sikker utløysande årsak til tilstanden (1).

Behandling av erytema multiforme
I dei fleste tilfelle er tilstanden sjølvbegrensande og lesjonane forsvinn etter ei tid, typisk etter eit par veker. I nokre tilfelle er tilstanden tilbakevendande, til dømes ved utbrudd av herpes. Det kan då vere aktuelt å forebygge herpesutbrudd med fast behandling med antiviral behandling som valaciklovir eller aciklovir. For legemiddelassosiert EM bør ein seponere det utløysande legemiddelet. Infeksjonar behandlast med adekvat middel (1).

Då hud- og slimhinneforandringane kan vere såre og ømme og gi kløe er det aktuelt å behandle desse for å lindre plager. Ved utbredt eller uttalt sjukdom kan det vere aktuelt med systemiske steroider, medan lokaliserte og mindre alvorlege utbrudd behandlast best med topikale steroid og andre lindrande tiltak. Ved affeksjon av munnslimhinne kan slike lindrande tiltak til dømes vere smertestillande før måltid og tannpuss, og skylling av munn med blandingar med lidokain (1).

Topikale steroid på slimhinne
I Norge er det ingen registrerte legemiddel med topikale steroid som er særleg tilverka for bruk på munnslimhinne. Det kan derfor vere aktuelt å bruke middel som i utgangspunktet skal brukast på hud, eller å forskrive uregistrerte preparat (2). Det kan vere nødvendig å bruke sterke til veldig sterke steroid (1). Ingen av legemidla har EM som spesifikk indikasjon. Mange av behandlingsforslaga angitt under er funne til bruk ved ein anna sjukdom i munnslimhinne, oral lichen planus (2), men prinsippa kan overførast til bruk ved EM.

Det kan vere aktuelt å påføre steroid i både krem- og salveform, sjølv om midla ikkje er indisert til bruk på slimhinne. Salve er oftast best tolerert. Generelt sett er dette middel som er lite eigna til å bruke på slimhinner på grunn av lite festeevne, men om dei brukast kan midla påførast lesjonar 2-3 gongar dagleg så lenge det er behov (2).

Liniment/oppløysing med sterke til veldig sterke steroid, som mometason eller klobetasol, er i utgangspunktet indisert til bruk på hud, men kan brukast til å skylle munnen med ved utbredte forandringar. Døme på dosering kan vere 2-3 ml i 1 minutt 2 gongar dagleg til betring (3). Oppløysingane inneheld, i tillegg til steroidet, blant anna den toksiske alkoholen isopropanol (4) og skal ikkje svelgast, men spyttast ut.

Nasespray med eit sterkt kortikosteroid, som mometason eller flutikason, til å spraye på lesjonane er òg omtala. Eit forslag kan vere å spraye på lesjonane 3 gongar dagleg til betring (2).

Volon A (triamcinolon) munnsalve er ikkje marknadsført i Norge, men kan forskrivast på registreringsfritak. Salven er eigna for bruk i munnslimhinna og har god festeevne (2). Triamcinolon er eit middels sterkt topikalt steroid (5). Den påførast lesjonane 2-3 gongar dagleg så lenge det er behov (2). I følgje Vedlegg 1 til Folketrygdloven § 5-14, òg kjent som Legemiddellisten, kan legemiddelet forskrivast med individuell refusjon etter søknad ved alvorleg hudsjukdom, slik som EM (6).

Clobetasol (klobetasol) munngel er ein gel tilverka for bruk på munnslimhinne, og er eit veldig sterkt steroid. I følgje UpToDate.com påførast gelen på lesjonane 2-3 gongar dagleg så lenge det er behov (1). Det kan òg vere aktuelt å skylle munnen med middelet i 1 minutt 2-3 gongar dagleg, og så spytte gelen ut (2). Klobetasol munngel er heller ikkje marknadsført i Norge, men som for triamcinolon munnsalve kan den forskrivast på registreringsfritak. Individuell refusjon blir berre gitt på spesifikke indikasjonar, og ikkje for alvorleg hudsjukdom generelt, eller EM spesielt (6).

Praktiske råd
Både for bruk av krem, salve, triamcinolon munnsalve og klobetasol munngel er det anbefalt å tørke av sår og slimhinne før påføring. Uavhengig av kva middel som er brukt bør ein unngå å ete og drikke 30-60 minutt etter påføring (1, 2).

Fleire av kjeldene i referanse 2 angir at det kan vere aktuelt å blande ut salve eller krem i Orabase pasta for betre heft på munnslimhinne (2). Vi finn ikkje at Orabase er lett tilgjengeleg for kjøp i Norge, og det må eventuelt lagast ei magistrell forskrivning til apotek.

Referenser:
  1. Wetter DA. Erythema multiforme: Management. Version 18.0. In UpToDate.com. https://www.helsebiblioteket.no/ (Sist oppdatert 31. jul 2024)
  2. Norvik M, Bandlien CL. Riktig bruk av topikale steroider på munnslimhinne ved oral lichen planus. Farmatid;2024, 10-11
  3. Spesialist i hudsjukdommar. Haukeland universitetssjukehus, pers.medd. 19. september 2025
  4. Direktoratet for medisinske produkter. Preparatomtale (SPC). a) Dermovat 0,5 mg/ml oppløsning (Sist oppdatert 25. februar 2022). b) Elocon 0,1 % krem, salve, liniment (Sist oppdatert 19. august 2021). https://www.legemiddelsok.no/
  5. Gabros S, Nessel TA et.al. Topical Corticosteroids. In: StatPearls Internet. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532940/ (Sist oppdatert 26. april 2025)
  6. Helsedirektoratet. Vedlegg 1 til folketrygdloven § 5-14 (legemiddellisten). https://helsedirektoratet.no/ (Besøkt 19. september 2025)